Oorlogstijd langs de lek


Tekst zoals die te zien zijn op kabelkranten

in o.a. Dordrecht, Zwijndrecht, Ridderkerk, Barendrecht, Spijkenisse en Alblasserwaard

 

Oorlogstijd langs de Lek (1).

Bevlogen Monique Boltje, redacteur van uitgeverij Kok Omniboek, zal het zeker die eerste donderdagmiddag van februari in het Dorpshuis De Platanen aan Fortuijnplein in Groot Ammers niet ontgaan zijn. Op het moment dat zij startte met haar sprankelende speech, die de ouverture betekende van de presentatie van de streekroman ‘Oorlogstijd langs de Lek' van Jan W. Klijn, zond de zon haar lichtstralen door de ramen om de vreugde van de literaire happening te verhogen.

 

*
Temidden van   een grote schare aan leden van gezin en familie, vrienden en bekenden en andere genodigden van de inmiddels bij velen zeer geliefde auteur Klijn, geboren in Giessendam en al lang wonende in Groot Ammers, nam ik de woorden van Monique tot mij. Genietend van gebak met als topje erop de omslag van ‘Oorlogstijd langs de Lek' in marsepein hoorde ik haar reppen over een bijzondere middag met een bijzonder boek. Het ging immers om de 25ste boreling van Klijn. 

*
Monique omschreef de nieuwe Klijn als een topper in zijn genre, dat van de streekroman. De Alblasserwaard brengt Klijn immers tot leven door karaktertekening van zijn personages,   hun achternamen en beroepen, en door beschrijving van locaties en natuur. ‘Zijn personen leer je zo goed kennen dat zij familie van je worden,' zo zei zij. Ook gaf zij te kennen dat veelschrijver Klijn als 68- jarige onverdroten doorgaat, want in de herfst van dit jaar verschijnt een vervolg: ‘Overwinning'. 

*
Klijn is niet alleen een begenadigd schrijver, hij ontpopte zich op het geboortefeest ook als een onderhoudend causeur. Zo onderstreepte   hij   de woorden van Monique dat zijn ‘Oorlogstijd langs de Lek' een geromantiseerde versie van de historische werkelijkheid van de Tweede Wereldoorlog in de Waard is. Veel research was tijdens het schrijven ervan nodig en hij werd daarbij geassisteerd door o.a. historicus Keukelaar, agrariër Spelt en ‘wandelende encyclopedie' Hendrikse.

*
Zij waren ook present en kregen een eerste exemplaar uit handen van Klijn. Dat had hij ook voor de nazaten van dominee Oostenbrug die in 1941 van ‘s- Grevelduin-Capelle naar Groot-Ammers kwam om in de monumentale, bomvolle, hervormde dorpskerk intree te doen. Dominee onderscheidde zich in de oorlogsjaren als man van het verzet en Klijn maakte van hem, met toestemming van de familie Oostenbrug, de hoofdpersoon van zijn 255 bladzijden tellende roman. 

Oorlogstijd langs de Lek (2).

Klijn zei ook dat   zakelijk bezig zijn – hij was in vroeger jaren in Hardinxveld-Giessendam   een geslaagd zakenman – iets heel anders is dan schrijven. ‘Een boek schrijven doe je alleen, je moet je in de stof vastbijten, je moet ervoor gaan'. Zo'n twintig miljoen lettertekens heb ik inmiddels gebruikt. Mijn hobby schrijven bracht mij veel plezier. De zegen van Boven is mij daarbij rijkelijk geschonken. Maar het gaat echter om een tijdelijke zaak. Als Klijn voel ik mij vaal klein. 

*
Het allereerste exemplaar was die heuglijke middag voor burgemeester Kats van Liesveld waartoe ook Groot-Ammers behoort. In zijn zeer persoonlijk getinte speech zei deze dat bij zijn komst naar de Waard een paar jaar geleden de boeken van Klijn hem wegwijs in dorp en streek gemaakt hadden. Het lezen van ‘Oorlogstijd langs de Lek' – hij schreef op verzoek een ‘Lectori salutem!'en had de roman al tot zich genomen – betekende dan ook voor hem wederom een feest van herkenning.   

*
Ik citeer Kats: ‘Je loopt met de personages mee over Kerkstraat, Molenkade en Achterland. Zijn roman is heel leesbaar en aantrekkelijk en bevindt zich op het snijvlak van feit en fictie. Bovendien beschrijft Klijn wat er in de oorlog buiten dit gebied zich heeft afgespeeld. Zijn 25ste is een mijlpaal.' Ik permitteer mij het met Kats eens te zijn: een van grootste verdiensten van Klijn is dat zijn nieuwe roman het anekdotische van het gebeurde in Groot-Ammers te boven gaat.

*
‘Oorlogstijd langs de Lek' herbergt niet alleen een boeiend relaas van de oorlogsjaren in het dorp aan de Lek, maar geeft ook een beeld van de wereld daarbuiten. Zo leest u van de verschrikkingen van de Holocaust, de terreur van de nazi's en de strijd aan de fronten. Klijn weeft door de kleine geschiedenis van Groot-Ammers de grote historie van het wereldgebeuren. Hij beschrijft het wel en wee van dominee Oostenbrug en dat van de zogenoemde   groten der aarde.

*
Na de reeks van mooie momenten in De Platanen reikte Klijn himself mij het boek aan en binnen no time zat ik in mijn uppie te lezen. Ik zocht de passages over de evacués uit Veenendaal op, want ik had in de tuin voor het huis een bank gezien die daaraan herinnert. In mei 1940 moesten de bewoners van die plaats vluchten voor het oorlogsgeweld langs Grebbelinie en op Grebbeberg. Zij vonden als bootvluchtelingen een welkom onderdak in Groot-Ammers en elders. 

Oorlogstijd langs de Lek(3). 

Toen ik dochters van Klijn, zus en zwager van Klijn en oud-leerlingen gesproken had, verliet ik De Platanen en maakte in de tuin halt en front voor de bank die herinnert aan de stroom van vluchtelingen in de eerste oorlogsdagen. Beelden kreeg ik op mijn netvlies van op drift geraakte burgers. Thuisgekomen las ik het boek in één ruk uit. Ik volgde met ingehouden adem dominee Oostenbrug die in eigen pastorie twee Jodinnen opnam en die als de Zwarte deelnam aan het verzet.

*
In 1944 kwam de herder en leraar voor een dilemma te staan: doorgaan als verzetsman of prioriteit geven aan zijn oorspronkelijke roeping. Klijn verstaat de kunst de lezer in zijn verhaal te slepen. Een gynaecoloog zei ooit van een van zijn boeken dat het een beetje saai is. Een historicus was dat niet met hem eens want die vond hetzelfde werk prachtig en spannend. Smaken verschillen. Klijn is geen Siebelink, Voskuil of Bernlef. Maar kan wel schrijven als de beste. 

*
Dat ga ik u   aantonen. Ik geef de beginpassage die iets heeft van een middeleeuwse Natureingang. ‘Groot-Ammers is een slaperig dorp waar vrij veel boeren wonen. De boeren, onder wie grote boeren met veel landerijen, maken het goed en leven betrekkelijk zorgeloos. De arbeiders die het dorp telt, hebben het niet rijk, maar weten daarmee om te gaan. Klagen doen zij dan ook niet snel. Ze bijten zich in magere tijden op de tong, werken lang en hard en gaan gewoon door. 

*
Ze zijn vrijbuiters, vinden bedelen beneden hun waardigheid en lopen niet graag in een strak gareel. De vele kaashandelaren die het dorp rijk is, doen het zakelijk over het algemeen ook best. De hoofdstraat in het dorp langs de Lek wordt gedomineerd door kaaspakhuizen en vierkante, fraai opgetrokken woningen die overeenkomen met de status van de handelaren die erin wonen. Op de kaasmarktdag rijden de brikken met vurige paarden ervoor, vol boerenkazen, overdekt met witte lakens,

*
van heinde en ver af aan, Dan is het een drukte van belang in het dorp. Dicht bij de kerk is de kaasmarkt. …. Maar buiten de kaasmarktdag om is Groot-Ammers een relatief rustig, welvarend dorp met anderhalf duizend vlijtige inwoners aan de noordelijke buitenzijde van de uitgestrekte Alblasserwaard, langs de altijd in beweging zijnde rivier de Lek. In die rust zal weldra verandering komen …' Prachtig hoe Klijn de couleur locale van zijn Lekdorp weet te schilderen.   

*
Op Wikipedia las ik dat er drie beroemde Ammersen zijn. Zij zijn daar zeker geboren. In 1947 de atheïstische predikant Klaas Hendrikse, in 1961 de tv-presentatrice Anita Witzier en in 1981 cabaretière Sara Kroos. Of het epitheton ‘beroemd' bij dit trio terecht is,   valt wellicht te discussiëren. Voor mij is   in ieder geval Jan W. Klijn een auteur die aanspraak kan maken op deze titel, ook al is hij er niet geboren. Chapeau voor hem en voor zijn uitgever: zij zorgden voor klassewerk.


Info over de boeken van Jan W. Klijn

Tel 06 533 92 550  (Niet op zondag!)


Boeken van Jan W. Klijn te bestellen

bij de Boekhandel of via Bol.com